De afgelopen weken werden de contouren van een bredere politieke ontwikkeling steeds zichtbaarder. Op het eerste gezicht lijken het losse gebeurtenissen: een motie over schorsingen voor iftars, een andere motie over politie-iftars, een voorstel voor een verbod op religieuze uitingen bij boa’s, strengere handhaving rond het Offerfeest en een motie over toeteren bij bruiloften. Maar wanneer je deze gebeurtenissen naast elkaar legt, zie je een bredere politieke ontwikkeling die niet genegeerd kan worden.
Steeds vaker zijn islamitische gebruiken, religieuze uitingen en moslims onderwerp van politieke moties, wetsvoorstellen en publieke discussies.
Dat zagen we recent opnieuw in de Tweede Kamer. Zo werd een motie aangenomen waarin wordt uitgesproken dat de vergaderorde van de Tweede Kamer uitsluitend uitgaat van nationaal erkende feestdagen, naar aanleiding van de discussie over een verzoek om een vergadering tijdens de iftar te schorsen. Ook stemde een Kamermeerderheid in met een motie die oproept om geen politiecapaciteit of middelen meer in te zetten voor het organiseren van iftars. Tegelijkertijd diende de VVD een voorstel in voor een landelijk verbod op zichtbare religieuze uitingen voor boa’s.
Ook buiten de Tweede Kamer was een vergelijkbare ontwikkeling zichtbaar. Tijdens het Offerfeest hielden de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en de politie verscherpt toezicht op rituele slachtingen. Dat toezicht is niet nieuw, maar de nadruk in de communicatie lag sterk op controles, handhaving en hoge sancties. Voor veel moslims draagt ook dat bij aan het beeld dat islamitische religieuze praktijken vaker onder een vergrootglas liggen dan vergelijkbare uitingen van andere groepen.
Geen van deze ontwikkelingen hoeft op zichzelf doorslaggevend te zijn. Politiek gaat immers over debat, keuzes en wetgeving. Toch is het juist de opeenstapeling die aandacht verdient. Wanneer islamitische gebruiken in korte tijd herhaaldelijk onderwerp worden van moties, voorstellen en handhaving, ontstaat een politiek klimaat waarin de Islam steeds vaker als uitzondering wordt behandeld in plaats van als vanzelfsprekend onderdeel van de Nederlandse samenleving.
Die zorg staat bovendien niet op zichzelf. Uit het recente onderzoek Tussen Minaret & Ministerie van MPO blijkt dat het vertrouwen van veel moskeebesturen in de overheid laag is. Bijna driekwart van de ondervraagde moskeebesturen geeft aan weinig vertrouwen te hebben in de overheid, terwijl ook het vertrouwen dat de overheid hun rechten en vrijheden voldoende beschermt beperkt is. Respondenten noemen onder meer politieke uitspraken, maatschappelijke beeldvorming en ervaren ongelijke behandeling als factoren die dat vertrouwen onder druk zetten.
Tegelijkertijd laat het Zwartboek geweld jegens moskeeën van de zelfde instantie zien dat gewelds- en dreigingsincidenten tegen moskeeën de afgelopen twintig jaar fors zijn toegenomen. Volgens de analyse steeg het gemiddelde aantal incidenten per jaar met 74% tussen de onderzochte perioden, terwijl het totaal aantal geregistreerde incidenten bijna verdubbelde. De auteurs wijzen daarbij niet alleen op internationale gebeurtenissen, maar ook op binnenlandse polarisatie en politieke retoriek als factoren die bijdragen aan deze ontwikkeling.
Juist daarom is het belangrijk om politieke ontwikkelingen niet alleen afzonderlijk te beoordelen, maar ook in samenhang te volgen. Wetgeving, moties en politieke uitspraken vormen samen het maatschappelijke klimaat waarin beleid wordt gemaakt en waarin burgers zich wel of niet beschermd voelen. Dat betekent niet dat iedere motie strijdig is met de rechtsstaat, maar wel dat de opeenstapeling ervan kritisch gevolgd moet worden.
Voor Muslim Rights Watch Nederland ligt daar een belangrijke taak. Niet om politieke verschillen uit de weg te gaan, maar om feitelijk te monitoren wanneer fundamentele rechten, gelijke behandeling en de vrijheid van godsdienst onder druk komen te staan. Juist in een democratische rechtsstaat verdient iedere burger dezelfde bescherming. Dat vraagt niet alleen om goede wetgeving, maar ook om blijvende waakzaamheid wanneer een specifieke geloofsgemeenschap steeds vaker het onderwerp wordt van politieke besluitvorming.
YH, Redactie